در صنعت پرورش طیور، بستر (Litter) تنها زیرانداز پرنده نیست؛ بلکه محیط زیست اوست. پرنده تمام طول عمر خود را روی این مواد سپری میکند، روی آن راه میرود، استراحت میکند و متاسفانه گاهی از آن تغذیه میکند. بنابراین، ضدعفونی کردن بستر با آهک و مشتقات آن یکی از قدیمیترین، موثرترین و در عین حال چالشبرانگیزترین روشهای بیوسکیوریتی در جهان است. با وجود ورود ضدعفونیکنندههای مدرن شیمیایی، هنوز هم آهک به دلیل خاصیت قلیایی شدید، توانایی تولید حرارت (در فرم آهک زنده) و خاصیت خشککنندگی بینظیر، جایگاه ویژهای در پروتکلهای بهداشتی دارد.
اما استفاده از آهک تیغ دو لبه است. استفاده نادرست میتواند منجر به سوختگی شدید پنجه و دستگاه تنفسی پرنده شود، در حالی که استفاده صحیح و علمی، سد محکمی در برابر کوکسیدیوز، سالمونلا و کلیباسیلوز ایجاد میکند. در این مقاله جامع، با بهرهگیری از دانش فنی متخصصان شرکت آروشا پودر پیشتاز صنعت، به بررسی دقیق مکانیسم اثر آهک، انواع مشتقات آن (آهک زنده، آهک هیدراته و کربنات کلسیم) و روشهای صحیح کاربرد آن در سالنهای مرغداری میپردازیم.
چرا مدیریت شیمیایی بستر حیاتی است؟
بستر مرغداری ترکیبی از مواد جاذب (پوشال، سبوس برنج و…)، فضولات پرنده، پر، مواد غذایی ریخته شده و آب است. این ترکیب، به ویژه در شرایط گرم و مرطوب سالن، به یک “انکوباتور” (محیط کشت) ایدهآل برای رشد میکروارگانیسمهای بیماریزا تبدیل میشود. با گذشت زمان، فعالیت باکتریایی در بستر باعث تولید گاز آمونیاک میشود.
آمونیاک بالا نه تنها به سیستم تنفسی پرنده آسیب میزند و زمینه را برای بیماریهای ویروسی (مثل برونشیت و نیوکاسل) فراهم میکند، بلکه باعث التهاب قرنیه چشم (Keratoconjunctivitis) و کاهش مصرف دان میشود. هدف اصلی از ضدعفونی کردن بستر با آهک و مشتقات آن، شکستن این چرخه معیوب است. آهک با افزایش ناگهانی pH محیط، شرایط زیستی را برای باکتریها و انگلها غیرممکن میسازد.
⚠️ هشدار ایمنی بسیار مهم
هرگز، تاکید میکنیم هرگز از “آهک زنده” (Quicklime – CaO) در زمانی که پرنده داخل سالن است استفاده نکنید. واکنش این ماده با رطوبت بستر به شدت گرمازا است و میتواند باعث آتشسوزی بستر یا سوختگی شدید پرندگان شود. کاربرد آهک زنده فقط مخصوص آمادهسازی کف سالن قبل از جوجهریزی است.
شناخت انواع آهک و مشتقات آن در صنعت طیور
برای مدیریت صحیح، ابتدا باید تفاوت شیمیایی موادی که اغلب به اشتباه با نام کلی “آهک” شناخته میشوند را بدانید. شرکت آروشا پودر انواع مختلفی از این محصولات را تولید میکند که هر کدام کاربرد خاص خود را دارند:
1. سنگ آهک یا کربنات کلسیم (CaCO3)
این ایمنترین شکل کلسیم است. همان پودر سفیدی که به عنوان منبع کلسیم در جیره استفاده میشود. اگرچه خاصیت ضدعفونیکنندگی آن به اندازه آهک زنده نیست، اما به عنوان یک “خشککننده” (Desiccant) عالی عمل میکند. استفاده از کربنات کلسیم مرغداری با دانهبندی پودری روی بستر، رطوبت را جذب کرده و از کلوخه شدن بستر جلوگیری میکند. همچنین برخلاف آهک زنده، برای پای پرنده خورنده نیست.
2. آهک زنده یا اکسید کلسیم (CaO)
حاصل پختن سنگ آهک در کوره است. این ماده بسیار واکنشپذیر است. وقتی با آب (رطوبت بستر) تماس پیدا میکند، طی واکنشی گرمازا به آهک هیدراته تبدیل میشود. این گرما میتواند دما را تا بالای 80 درجه سانتیگراد برساند که برای کشتن اووسیستهای کوکسیدیوز و تخم انگلها عالی است، اما کاربرد آن نیازمند خالی بودن کامل سالن و رعایت شدید اصول ایمنی توسط کارگران است.
3. آهک هیدراته یا آهک شکفته (Ca(OH)2)
این فرم رایجترین شکل برای ضدعفونی است. خاصیت گرمازایی ندارد (چون قبلاً با آب واکنش داده)، اما pH آن بسیار بالا (حدود 12.4) است. اکثر باکتریهای پاتوژن (بیماریزا) مانند سالمونلا، ایکولای و پاستورلا در pH بالای 10 قادر به بقا نیستند. پاشیدن شیرآهک به دیوارها یا پودر آهک هیدراته در کف سالن (قبل از پوشالریزی) یک روش استاندارد است.
مکانیسم اثر: آهک چگونه دشمنان مرغداری را نابود میکند؟
قدرت آهک در دو ویژگی شیمیایی نهفته است: “شوک pH” و “کاهش فعالیت آبی (Water Activity)”.
- تخریب دیواره سلولی باکتریها: محیط قلیایی شدید ایجاد شده توسط آهک هیدراته، پیوندهای لیپیدی در دیواره سلولی باکتریهای گرم منفی (مانند سالمونلا) را صابونی کرده و باعث متلاشی شدن باکتری میشود.
- مهار آنزیمی: pH بالا عملکرد آنزیمهای حیاتی باکتریها و ویروسها را مختل میکند.
- سرکوب تولید آمونیاک: باکتریهایی که اسید اوریک موجود در فضولات را به آمونیاک تبدیل میکنند، اسید-دوست یا خنثیدوست هستند. با قلیایی کردن بستر، جمعیت این باکتریها به شدت کاهش یافته و تولید گاز آمونیاک متوقف میشود.
- خشکسازی فیزیکی: آهک و مشتقات پودری آن با جذب فیزیکی آب، رطوبت بستر را کاهش میدهند. بستر خشک یعنی کاهش جمعیت حشرات موذی (مثل سوسک بستر) و کاهش ریسک تاول سینه و سوختگی پنجه.
دستورالعمل اجرایی ضدعفونی بستر (گام به گام)
متخصصان آروشا پودر، پروتکل زیر را برای استفاده بهینه از مشتقات آهک در دوره آمادهسازی سالن (بین دو دوره) پیشنهاد میکنند:
مرحله 1: پاکسازی مکانیکی (Day 1-2)
تمام کود، بستر قدیمی و گرد و غبار باید کاملاً از سالن خارج شود. تاثیر آهک روی سطوح تمیز دهها برابر بیشتر از سطوح آلوده به مواد آلی است.
مرحله 2: شستشو (Day 3)
سالن با آب پرفشار شسته شود تا بیوفیلمها سست شوند.
مرحله 3: آهک پاشی کف (Day 4 – Floor Dressing)
زمانی که کف سالن هنوز کمی مرطوب است، از آهک هیدراته یا آهک زنده (با احتیاط کامل) استفاده کنید. مقدار توصیه شده حدود 500 گرم تا 1 کیلوگرم در هر متر مربع است. اگر از آهک زنده استفاده میکنید، پس از پاشش، کمی آب روی آن اسپری کنید تا واکنش گرمایی فعال شود و تخم انگلها را بسوزاند.
نکته کلیدی: حتماً اجازه دهید سالن خشک شود و بقایای آهک واکنش نداده جمعآوری یا با لایه ضخیمی از پوشال پوشانده شود.
مرحله 4: مدیریت حین دوره (Safe Period)
وقتی جوجه در سالن است، دیگر از آهک هیدراته یا زنده استفاده نکنید. در این مرحله، اگر بستر خیس شد (مثلاً زیر آبخوریها)، فقط از پودر کربنات کلسیم میکرونیزه یا گرانول استفاده کنید. این ماده بیخطر است، رطوبت را میگیرد و اگر توسط جوجه خورده شود، تنها نقش منبع کلسیم را ایفا میکند.
همچنین در نظر داشته باشید که قیمت کلسیم دامی (کربنات کلسیم) بسیار ارزانتر از داروها و آنتیبیوتیکهاست، بنابراین استفاده از آن برای خشک نگه داشتن بستر، یک سرمایهگذاری پیشگیرانه اقتصادی است.
مقایسه فنی: آهک در برابر سایر ضدعفونیکنندهها
در جدول زیر عملکرد مشتقات آهک را با سایر روشهای رایج مدیریت بستر مقایسه کردهایم:
| ماده ضدعفونی کننده | اثر بر pH | قدرت میکروبکشی | کنترل رطوبت | ایمنی برای پرنده (حضور در سالن) | هزینه |
|---|---|---|---|---|---|
| آهک زنده (CaO) | افزایش شدید | بسیار بالا (حرارتی + شیمیایی) | عالی | خطرناک (ممنوع) | ارزان |
| آهک هیدراته | افزایش بالا | بالا | خوب | ریسک متوسط (تحریک تنفسی) | متوسط |
| کربنات کلسیم (پودر سنگ) | خنثی تا کمی قلیایی | کم (فقط خشک کننده) | بسیار عالی | کاملاً ایمن | بسیار ارزان |
| فرمالین | بیاثر | بسیار بالا | ندارد | سرطانزا و سمی | گران |
نقل قول علمی و آکادمیک
“افزایش pH بستر به سطوح بالاتر از ۱۱ با استفاده از آهک هیدراته، به طور معنیداری جمعیت سالمونلا انتریتیدیس و کمپیلوباکتر را در بستر طیور کاهش میدهد و چرخه عفونت مجدد را قطع میکند.”
– بنت و همکاران، مجله علوم طیور (Poultry Science)، ۲۰۰۵
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا میتوان آهک را مستقیماً روی کود مرغی پخش کرد؟
بله، اما باید نوع آهک را درست انتخاب کنید. پاشیدن آهک روی دپوی کود (کود انباشته شده خارج از سالن) باعث کاهش بو و از بین رفتن لارو مگس میشود. اما داخل سالن با حضور پرنده، هرگز نباید حجم زیادی آهک روی کود مرطوب ریخت زیرا گاز آمونیاک ناگهان آزاد میشود.
تفاوت پودر سنگ آروشا با آهک ساختمانی چیست؟
پودر سنگ تولیدی آروشا (کربنات کلسیم) مادهای معدنی، طبیعی و بدون فرآوری حرارتی است که pH ملایم دارد و برای خوراک و بستر ایمن است. اما آهک ساختمانی (آهک هیدراته یا زنده) فرآوری شده، دارای خاصیت سوزانندگی شیمیایی است و فقط باید برای ضدعفونی سالن خالی استفاده شود. اشتباه گرفتن این دو میتواند فاجعهبار باشد.
چه مقدار آهک برای ضدعفونی “حوضچه ورودی” مرغداری لازم است؟
برای حوضچههای ضدعفونی خودرو و چکمه، استفاده از شیرآهک (مخلوط آب و آهک هیدراته) بسیار موثر و ارزان است. غلظت پیشنهادی حدود 20 درصد وزنی است. به دلیل واکنش آهک با دیاکسید کربن هوا و کاهش اثر آن، محلول حوضچه باید هر 2 تا 3 روز یکبار تعویض شود.
آیا آهک باعث از بین رفتن ویروس نیوکاسل و آنفولانزا میشود؟
بله، اکثر ویروسهای پوششدار (Enveloped Viruses) مانند آنفولانزا و نیوکاسل در pH های خیلی بالا یا خیلی پایین ناپایدار هستند. آهک با ایجاد محیط قلیایی شدید، ساختار پروتئینی ویروس را دناتوره کرده و آن را غیرفعال میکند.
نتیجهگیری: آروشا پودر، شریک امنیت زیستی شما
مدیریت بستر با استفاده از مشتقات آهک، هنر تعادل بین “قدرت میکروبکشی” و “ایمنی گله” است. استفاده از آهک زنده برای سوزاندن عوامل بیماریزا در سالن خالی، و استفاده از پودر کربنات کلسیم میکرونیزه برای خشک نگه داشتن بستر در طول دوره، ترکیبی برنده برای کاهش تلفات و بهبود ضریب تبدیل است.
شرکت آروشا پودر پیشتاز صنعت با تولید طیف کاملی از محصولات کلسیمی (از کربنات کلسیم دانه بندی شده مخصوص بستر تا پودرهای میکرونیزه خوراکی)، کیفیت و خلوص مورد نیاز برای اجرای دقیق پروتکلهای بهداشتی را تضمین میکند. انتخاب محصول درست، نه تنها هزینه نیست، بلکه بیمهای ارزان برای سرمایه میلیاردی شماست.
مشاوره رایگان مدیریت بستر و خرید مستقیم
آیا میدانید کدام دانهبندی پودر سنگ برای جذب رطوبت بستر شما مناسبتر است؟ برای دریافت مشاوره فنی، استعلام قیمت روز و سفارش مستقیم انواع کربنات کلسیم و پودرهای صنعتی، با کارشناسان آروشا در ارتباط باشید.
استفاده از آهک زنده رو فقط قبل از جوجهریزی توصیه کردین، اما سوال اینجاست که دقیقاً چند روز قبل از ورود جوجه باید آهک پاشی انجام بشه تا گازهای سمی کاملاً خارج بشن؟ چون اگه تهویه سالن ضعیف باشه ممکنه اثراتش باقی بمونه و به ریه جوجههای یکروزه آسیب بزنه.
سلام جناب کاظمی گرامی.معمولاً پیشنهاد میشود آهکپاشی با آهک زنده حداقل ۴ روز قبل از جوجهریزی و در مرحله آمادهسازی اولیه انجام شود. پس از پاشش آب روی آهک و اتمام واکنش گرمازا، باید تهویه سالن با حداکثر توان کار کند تا تمام گازها تخلیه شوند و pH سطح بستر متعادل گردد.
سلام به همه همکاران. یادتون نره موقع کار با آهک شکفته حتما ماسک و دستکش بزنید. یه بار عجله کردم و بدون ماسک کیسه رو خالی کردم، تا دو روز سوزش گلو و سرفه داشتم. ایمنی کارگر از همه چیز مهمتره. قدر سلامتیتون رو بدونید.
جناب قنبری از به اشتراک گذاشتن این تجربه مهم و هشدار ایمنی سپاسگزاریم. نکته شما کاملاً صحیح است. سلامت نیروی انسانی در اولویت قرار دارد. آهک هیدراته مادهای قلیایی و محرک سیستم تنفسی است و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی هنگام کار با آن الزامی است.
سلام. اگر طبق دستور شما کف سالن مرطوب رو با آهک زنده ضدعفونی کنیم و بعد آب بپاشیم، چقدر باید صبر کنیم تا واکنش تموم بشه و سالن برای ریختن پوشال و جوجهریزی امن باشه؟
سلام آقای مرادی.پس از پاشیدن آب روی آهک زنده، واکنش گرمازا معمولاً طی چند ساعت به اوج میرسد. توصیه اکید ما این است که حداقل ۲۴ تا ۴۸ ساعت به سالن زمان بدهید تا دما کاملاً به حالت عادی برگردد و تهویه مناسب انجام شود. قبل از ریختن پوشال حتماً دمای کف سالن را چک کنید.
سلام و عرض ادب.تعاونی مرغداران شهرستان قصد داره خرید تجمیعی انجام بده تا قیمت تمام شده مواد اولیه کاهش پیدا کنه. نیاز به یه جلسه حضوری با مدیریت محترم شرکت هست تا در مورد نحوه قرارداد، ضمانتها و زمانبندی تحویل صحبت بشه. لطفاً تایمهای خالی هفته آینده رو اعلام بفرمایین.
سلام جناب حسینی گرامی.باعث افتخار ماست که با تعاونیهای قدرتمند همکاری داشته باشیم. حمایت از تولیدکنندگان وظیفه ماست. لطفاً شماره تماس خود را بگذارید تا مسئول دفتر مدیریت جهت تنظیم وقت جلسه حضوری و میزبانی از هیئت مدیره محترم تعاونی با شما تماس بگیرند.
قیمت هر تن آهک هیدراته پاکتی الان چقدر در میاد؟ اگه بخوایم دو تا تریلی یعنی حدود ۵۰ تن خرید کنیم تخفیف همکاری لحاظ میشه؟
سلام جناب رسولی. وقت بخیر.قیمتها با توجه به نوع بستهبندی و نوسانات بازار متغیر است، اما در خرید تناژ بالا (۵۰ تن به بالا) قطعاً تخفیفهای ویژه پلکانی لحاظ خواهد شد.لطفاً جهت دریافت پیشفاکتور تماس بگیرید.
درود. ما در حال احداث یک مجتمع پرورش طیور با ظرفیت بالا در استان قزوین هستیم.امکانش هست یکی از کارشناسان فنی شرکت شما بازدیدی از پروژه داشته باشن تا بهترین محصولات برای ضدعفونی و مدیریت بستر رو به صورت حضوری پیشنهاد بدن؟
سلام آقای اتابکی. باعث افتخاره.بله، حتماً. تیم فنی آروشا پودر آماده بازدیدهای حضوری از پروژههای شما است. لطفاً اطلاعات تماس و لوکیشن پروژه را از طریق ایمیل برای ما ارسال کنید تا هماهنگیهای لازم جهت اعزام کارشناس و برگزاری جلسه در محل پروژه شما انجام شود.
من مسئول فنی یه زنجیره تولید گوشت مرغ هستم و همیشه دنبال متریال باکیفیت میگردم. امکانش هست یه نمونه ۵ کیلویی از پودر مش ۲۰۰ رو بفرستین تا توی آزمایشگاه خودمون میزان جذب آب و pH رو تست کنیم؟ اگه تایید بشه قرارداد سالیانه جهت تامین تمام فارمها بسته میشه.
سلام مهندس نوذری گرامی. باعث افتخار است.شرکت آروشا پودر اطمینان کاملی به کیفیت محصولات خود دارد. لطفاً آدرس دقیق و نام گیرنده را به شماره واتساپ واحد فروش ارسال کنید. نمونه درخواستی شما در اسرع وقت و به صورت رایگان جهت انجام تستهای آزمایشگاهی ارسال خواهد شد.
سلام. هفته گذشته از طریق فرم سایت درخواست قیمت کلسیم دامی برای ۵ تن سفارش رو ثبت کردم ولی هنوز پاسخی نگرفتم. لطفا پیگیری بفرمایید
خانم شایان گرامی، ضمن عرض پوزش بابت تاخیر پیش آمده. درخواست شما را بلافاصله پیگیری کردیم. به دلیل حجم بالای درخواستها، ممکن است پاسخ با کمی تاخیر مواجه شده باشد. همکاران ما در واحد فروش تا ساعاتی دیگر با شما تماس گرفته و پیشفاکتور قیمت کلسیم دامی را ارسال خواهند کرد. از صبوری شما سپاسگزاریم.
مقاله خیلی خوبه ولی تئوریه. ما که تو شمال هستیم و همیشه با رطوبت درگیریم، به یه چیز عملیتر احتیاج داریم. لطفاً یک ویدئوی کوتاه از نحوه صحیح آهک پاشی کف سالن و میزان دقیق مصرف پودر در هر متر مربع تهیه و در سایت قرار بدید.
خانم جلیلی گرامی، از بازخورد ارزشمند شما متشکریم. حق با شماست، محتوای ویدئویی میتواند بسیار کمککننده باشد. این مطالبه شما را به تیم تولید محتوا منتقل کردیم و حتماً تهیه ویدئوی آموزشی آهکپاشی سالن را در اولویت کاری خود قرار خواهیم داد. امیدواریم به زودی این ویدئو را در سایت و شبکههای اجتماعی ما مشاهده کنید.
سلام و خسته نباشید بابت کیفیت جنسهاتون که حرف نداره و سفیدی پودر نشون میده که خلوصش بالاست، ولی متاسفانه توی بارِ آخر چندتا از کیسهها موقع تخلیه پاره شدن. کاش جنس گونیها رو محکمتر انتخاب کنین تا موقع جابجایی توی انبار یا حمل با نیسان مشکلی پیش نیاد و هدر رفت پودر نداشته باشیم.
سلام جناب منصوری. ممنون از حسن نظر شما نسبت به کیفیت محصول و همچنین انتقاد سازندهتان.حق با شماست؛ استحکام بستهبندی بسیار مهم است. اخیراً از کیسههای لمینتدار جدید با گرم بالا استفاده میکنیم تا مقاومت در برابر پارگی افزایش یابد. در سفارش بعدی حتماً این مورد با دقت بیشتری لحاظ خواهد شد.