راهنمای جامع کنترل رطوبت بستر مرغداری: مدیریت، تهویه و کاهش آمونیاک

چرا بستر خشک در مرغداری حکم طلا را دارد؟

بستر، اولین سطح تماس پرنده با محیط پیرامون است. جوجه‌ها روی بستر می‌خوابند، راه می‌روند و غذا می‌خورند. کیفیت بستر مستقیماً بر سلامت پا، دستگاه تنفسی و کیفیت لاشه نهایی تأثیر می‌گذارد. رطوبت بیش از حد (بیش از 25 تا 30 درصد) آغازگر زنجیره‌ای از مشکلات است:

• افزایش گاز آمونیاک: رطوبت کاتالیزور اصلی تبدیل اوریک اسید مدفوع به گاز آمونیاک است. آمونیاک باعث سوختگی نای، کوری و کاهش رشد می‌شود.
• بیماری‌های اندام حرکتی: درماتیت کف پا (Pododermatitis) و سوختگی مفصل خرگوشی مستقیماً ناشی از بستر خیس و اسیدی است.
• کوکسیدیوز: انگل کوکسیدیا برای تکمیل چرخه زندگی خود به رطوبت نیاز دارد. بستر خشک، دشمن شماره یک این بیماری مهلک است.
• افزایش حشرات و آفات: سوسک‌های بستر در محیط‌های مرطوب به سرعت تکثیر می‌شوند.

ریشه‌یابی مشکل: چرا بستر مرغداری خیس می‌شود؟

برای کنترل رطوبت بستر مرغداری، ابتدا باید منابع ورود آب به سالن را شناسایی کنیم. این منابع به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند:

1. عوامل مربوط به مدیریت تأسیسات و آبخوری‌ها

شاید باورتان نشود، اما نشت‌های کوچک از سیستم آبخوری، مسئول بخش بزرگی از مشکلات بستر است. سیستم‌های آبخوری نیپل اگرچه بهداشتی‌تر هستند، اما تنظیم فشار نامناسب در آن‌ها می‌تواند فاجعه‌بار باشد.

• فشار آب بالا: باعث پاشش آب هنگام نوک زدن مرغ می‌شود.
• ارتفاع نامناسب نیپل: اگر نیپل خیلی پایین باشد، پرنده هنگام نوشیدن آب را به اطراف می‌پاشد.
• فرسودگی واشرها: چکه‌های مداوم، نقاط خیسی دایره‌ای (Cake) زیر خطوط آبخوری ایجاد می‌کند.

2. عوامل تغذیه‌ای و گوارشی

آنچه مرغ می‌خورد، بر آنچه دفع می‌کند اثر می‌گذارد. مدفوع آبکی (Damp Droppings) کنترل رطوبت را غیرممکن می‌کند.

• میزان نمک (سدیم) جیره: نمک زیاد باعث تشنگی مفرط و مصرف آب بیش از حد می‌شود.
• پروتئین خام بالا: دفع نیتروژن اضافی نیاز به دفع آب دارد که منجر به اسهال تغذیه‌ای می‌شود.
• کیفیت چربی: چربی‌های بی‌کیفیت یا فاسد باعث اختلالات گوارشی و شل شدن مدفوع می‌گردند.

3. تهویه و شرایط اقلیمی

تهویه قلب تپنده سالن مرغداری است. اگر هوای مرطوب خارج نشود، بستر مانند اسفنج آن را جذب می‌کند. در فصول سرد، ترس از کاهش دما باعث می‌شود مرغداران دریچه‌ها را ببندند که نتیجه آن افزایش وحشتناک رطوبت نسبی داخل سالن است.

استراتژی‌های طلایی کنترل رطوبت بستر

حال که مشکلات را شناختیم، باید به سراغ راه حل‌ها برویم. این راهکارها حاصل تجربه متخصصان صنعت و دانش روز دنیاست.

الف) مهندسی تهویه (Ventilation Management)

تهویه فقط به معنی ورود هوا نیست؛ به معنی مدیریت “ظرفیت نگهداری رطوبت هوا” است. هوای گرم رطوبت بیشتری نسبت به هوای سرد نگه می‌دارد. بنابراین، گرم کردن هوای ورودی سرد قبل از رسیدن به سطح پرنده، کلید خشک نگه داشتن بستر است.

استفاده از سیستم‌های فشار منفی و اینلت‌ها باید به گونه‌ای باشد که هوا به سمت تاج سالن هدایت شده، گرم شود و سپس با رطوبت بستر ترکیب شده و توسط فن‌ها خارج گردد.

ب) استفاده از اصلاح‌کننده‌های بستر (Litter Amendments)

زمانی که مدیریت مکانیکی کافی نیست، شیمی به کمک ما می‌آید. استفاده از مواد جاذب رطوبت و تنظیم کننده pH یکی از موثرترین روش‌هاست. در اینجا نقش موادی مانند آهک هیدراته و به خصوص کربنات کلسیم مرغداری برجسته می‌شود.

بسیاری از مرغداران تصور می‌کنند که کربنات کلسیم (پودر سنگ) فقط به عنوان منبع کلسیم در جیره غذایی کاربرد دارد. اما استفاده از نوع خاصی از این پودر میکرونیزه بر روی بستر می‌تواند معجزه کند. پودر کربنات کلسیم با کیفیت (مانند محصولات آروشا پودر) دارای ویژگی‌های زیر است:

1. جذب فیزیکی آب: ذرات ریز این پودر سطح تماس بالایی دارند و رطوبت آزاد بستر را به خود جذب می‌کنند.
2. پوشش دهی فضولات: با پوشاندن فضولات تازه، مانع از تصعید گاز آمونیاک می‌شوند.
3. خنثی‌سازی محیط اسیدی: اگرچه آهک زنده خاصیت قلیایی شدید دارد و خطرناک است، اما کربنات کلسیم یک تعدیل کننده ملایم و ایمن برای بستر محسوب می‌شود.

نقش آروشا پودر پیشتاز صنعت در بهبود کیفیت بستر

شرکت آروشا پودر پیشتاز صنعت با درک نیاز مرغداران، اقدام به تولید انواع پودرهای معدنی با مش‌بندی‌های دقیق کرده است. استفاده از پودر کربنات کلسیم یا پودرهای جاذب ترکیبی این شرکت بر روی بستر، قبل از جوجه‌ریزی و یا در زمان‌های بحرانی (مانند اواسط دوره پرورش که رطوبت بالا می‌رود)، می‌تواند به طور چشمگیری به خشک شدن بستر کمک کند.

این محصولات کاملاً استریل بوده و عاری از هرگونه آلودگی میکروبی هستند که خود فاکتور مهمی در امنیت زیستی فارم است. برای کسانی که به دنبال دانستنی های کربنات کلسیم طیور هستند، باید گفت که انتخاب دانه‌بندی صحیح برای پاشش روی بستر بسیار حیاتی است؛ پودر خیلی نرم ممکن است گرد و خاک ایجاد کند و پودر خیلی درشت جذب کافی ندارد.

مقایسه فنی مواد خشک‌کننده بستر

در جدول زیر، مقایسه‌ای بین مواد مختلفی که برای خشک کردن بستر استفاده می‌شوند انجام داده‌ایم تا شما بهترین تصمیم را بگیرید:

پروتکل عملیاتی برای روزهای مرطوب

زمانی که وارد سالن می‌شوید و حس می‌کنید بستر چسبناک شده است (اصطلاحاً کیک بسته)، باید فوراً اقدام کنید. تاخیر حتی یک روزه می‌تواند منجر به شیوع کوکسیدیوز شود.

1. شناسایی لکه‌ها: معمولاً زیر خطوط نیپل و ورودی‌های هوا خیس‌ترین نقاط هستند.
2. حذف فیزیکی: قسمت‌های کیک شده (سفت شده) را با بیل یا شن‌کش جدا کرده و از سالن خارج کنید. هرگز سعی نکنید کیک خیس را با بستر خشک مخلوط کنید، زیرا کل بستر را آلوده می‌کنید.
3. پاشش پودر خشک‌کن: مقداری پودر کربنات کلسیم آروشا یا مخلوط آهک و پوشال تازه را روی ناحیه تمیز شده بریزید.
4. پوشال‌دهی مجدد: یک لایه نازک (تاپ درسینگ) از پوشال خشک و تمیز روی ناحیه بریزید.
5. شوک تهویه: برای چند ساعت میزان تهویه را (با در نظر گرفتن دمای سالن) افزایش دهید تا رطوبت معلق در هوا تخلیه شود.

سوالات متداول (FAQ)

نتیجه‌گیری و اقدام نهایی

کنترل رطوبت بستر مرغداری، یک فرآیند تک‌بعدی نیست. ترکیبی از مدیریت دقیق نیپل‌ها، تنظیم هوشمندانه تهویه، تغذیه بالانس شده و استفاده از مواد کمکی مانند پودر کربنات کلسیم، می‌تواند سلامت گله شما را تضمین کند. بستر خشک یعنی پاهای سالم، هوای پاک و در نهایت سود بیشتر در جیب مرغدار. فراموش نکنید که پیشگیری همیشه ارزان‌تر از درمان است.